Բարեկենդան

Բարեկենդան

Բարեկենդան բառը ստուգաբանորեն ենթադրվում է «բարի կենդանություն» այսինքն՝ այն խնդրանք է, աղերս և մաղթանք՝ լինելու բարի, առողջ, կենսալից։ Այս տոնը ծնվել է հասարակության կենցաղային կյանքից։ Տոնին հատուկ են ուրախությունն ու խրախճանքը, կերուխումը, հյուրասիրությունները, այցելությունները, երգ ու պարը և այլն։ Տոնը նշվում է փետրվարին, գարնանամուտից առաջ։ Նպատակն է հաղթահարել ձմեռվա դժվարությունները և դիմավորել գարունը։ Տոնական խրախճանքները տևում է երկու շաբաթ։ Հնում Բուն Բարեկենդանի խաղերի ժամանակ կենդանիների  մասնակցություն է նաև եղել՝ ձիերով աղջիկ փախցնոցի, կոխ և այլն։ Սեղաններին եղել են ճոխ՝ յուղալի ուտեստներ, մսեղեն և կաթնեղեն։ Բուն բարեկենդանի օրը ընդունված էր երեկոյան խաշած ձու ուտել՝ այսպիսով փակելով խրախճանքը։ Բարեկենդանի առաջին օրերին ընդունված էր պատրաստել գաթա և հալվա։ Բարեկենդանի անբաժան մասն էին կազմում տիկնիկները, հատկապես ՈՒտիս տատը և Պաս պապը կամ Ակլատիզը։ ՈՒտիս տատը համարվում էր բարեկենդանի, այսինքն՝ ճոխ կերակուրների հովանավոր տիկնիկը, և մտցվում էր հրապարակ՝ մարդկանց խրախճանքի հրավիրելու։ Երեկոյան տղաները դուրս էին գալիս ձիարշավի, որն էլ ավարտվում էր ՈՒտիս տատի հրապարակից դուրս վռնդելու արարողությամբ։ ՈՒտիս տատը, որ Բարեկենդանի օրերին բոլորին կերուխումի էր հրավիրում, արդեն քրքրված տիկնիկ էր, և բարեկենդանի վերջին օրը ՈՒտիս տատին հանդիսավոր կերպով գլորում էին սարի գլխից։ Հետո հրապարակ էր մտցվում Պաս պապը, որը Պահքի հովանավոր տիկնիկն էր։ Այս տիկնիկին պատրաստում էին սոխից կամ կարտոֆիլից և մեջը խրում յոթ փետուր և զգեստավորում։ Այն, տանը առաստաղից  կախելիս երգում էին՝

Տատը գնաց շերեփը ձեռքին,

Պապը եկավ չոմբախն ուսին։

Յոթ փետուրները խորհրդանշում էին Մեծ Պահքի յոթ շաբաթը։ Յուրաքանչյուր շաբաթվա վերջում պոկում էին մեկ փետուր։ Հաճախ փետուրը պոկելիս երգում էին՝

Ճիճու, ճիճվարանք՝ դուրս,

Ցորեն, գարին՝ ներս։

Այս խոսքերից հետո փետուրը ջարդում էին և մի կողմ նետում։ Այսպիսով Բարեկենդանի տոնը նշվում էր մեծ շուքով և ոգևորությամբ։ Հետագայում տոնին բնորոշ գծերը փոխանցվել են Նավասարդին և Ամանորին։

 

Զատիկ

Զատիկ 

Քրիստոնեական եկեղեցիները Հիսուս Քրիստոսի Հարությունը տոնում են որպես Զատիկ, որովհետև ըստ քրիստոնեական ուսմունքի Քրիստոսն է հավիտենական այն զոհը կամ պատարագը, որի միջոցով մարդն ստանում է մեղքերի թողություն, ապա՝ կյանք և հարություն։ Պողոս առաքյալը Հիսուսին այդպես էլ կոչում է՝ Զատիկ։ Զատիկը շարժական տոն է, այսինքն յուրաքանչյուր տարի նրա նշման օրը փոխվում է։ Հայ առաքելական եկեղեցին այն նշում է գարնան գիշերհավասարին հաջորդող լուսնի լրման առաջին կիրակի օրը, որն ընկնում է մարտի 22-ից հետո մինչև ապրիլի 26-ը (35 օր) ժամանակահատվածի վրա։ Զատիկին նախորդում է Ավագ շաբաթը։ Զատկի հետ առնչվող գլխավոր արարողությունները սկսվում են Ավագ շաբաթվա շաբաթ օրը և ավարտվում երկուշաբթի։ Շաբաթ երեկոյան մատուցվում է Քրիստոսի հարության ճրագալույսի կամ ճրագալույսի պատարագ , որով վերջանում է Զատկին նախորդած յոթ շաբաթ տևած մեծ Պասի շրջանը։ Պատարագի ավարտին հավատացյալները միմյանց  ողջյունում են «Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց» ավետիսով և ստանում «Օրհնյալ է հարությունը Քրիստոսի» պատասխանը։ Հայկական ավանդույթում, սույն հավկիթներով հավկթախաղ է տեղի ունենում երկու հոգու միջև։ Կոտրող հավկիթը հաղթող է ճանաչվում և ուտում են կոտրված հավկիթը։ Նաև ավանդույթ է Զատկվա հավկիթներն ուտել թարխունով, աղով և լավաշով։ Արևմտյան երկրների ավանդույթում, հավկիթները թաքցվում են խոտերի կամ կանաչների միջև և երեխաները փորձում են դրանք գտնել։ Այն կոչվում է «Զատկվա հավկթաորս»։

Զատիկը հայերի մոտ տոնվել է ապրիլ ամսին՝ շատ ավելի վաղ, քան քրիստոնեությունն է։ Այն զատիկ է կոչվել ձմեռվանից գարունը զատվելու առթիվ։ Վարկածներ կան, որ սկզբնական շրջանում այն եղել է անշարժ տոն և համընկել է մարտի 21-ի գիշերահավասար օրվա հետ՝ գիշեր – ցերեկն իրարից զատելու իմաստով։ Հայ հեթանոսական նոր տարում  և պարսկական Նովրուզ տոնին, որոնք սկսվում են գարնան գիշերահավասարին, ևս ներկվում են հավկիթներ ։ Հայ հեթանոսական նոր տարում ևս ներկված հավկիթներն ուտում էին թարխունով, աղով և լավաշով։

 

 

Խաղադարան

51745090_2097178350371771_1065235164528902144_n51472358_2833513136873861_3338054135843913728_n52999957_341777803099120_77113788452569088_n (1)

1․Իմ երեխան հինգ տարեկան է։ Ես որոշեցի խաղը կազմակերպել նրա հետ, որպեսզի ինձ համար ավելի պարզ լինի, թե երեխաս կարողանում է տարբերակել մեծն ու փոքրը, ավելի մեծն ու ավելի փոքրը և այլն։ Պարկում լցրեցի իր կենդանիների կերպարներով խաղալիքները, և նա ձեռքը մցնելով պարկի մեջ, հանեց սկզբում երկու կենդանի և համեմատեց թե որն է մեծ, որը փոքր։ Հետո ավելի բարդացնելու համար ևս մեկ կենդանի հանեց և երեք կենդանիները համեմատեց ու այսպես շարունակ ևս մեկը։Խաղը նրան դուր եկավ, իսկ հետո նա սկսեց ինքնուրույն խաղալ այդ խաղը իր ավտոմեքենաներով։

2․Հաջորդ խաղը մենք կազմակերպեցինք դրսում։ Ես և տղաս դրսում սկսեցինք քարեր հավաքել իր երկու ընկերների հետ միասին։ Հետո բոլորս մեր հավաքած քարերը լցրեցինք մեկ տեղում, տղաս իր ընկերների հետ միասին, իրար ուղղելով սկսեցին դասակարգել քարերը ըստ մեծության՝ մեծից փոքր։ Նույն խաղը խաղացին տերևներով, բայց այս անգամ փոքրից մեծ եղավ դասակարգումը։ Նրանց մոտ մեծից  փոքր կամ հակառակ դասակարգելը մի քիչ  շփոթությամբ և դժվարությամբ ստացվեց, քան 2 և 3 առարկաների մեծ և փոքր լինելը տարբերակելը։

 

Իմ ընտրանին

Արևելյան դպրոցի նախակրթարանի 2-4 տարեկանների խմբում ամեն ինչն էլ կարող է վերածվել խաղի՝ լինի աթոռ, թե սեղան, գորգ, թե սպասք… Խմբասենյակում ամեն ինչ համապատասխանում է երեխայի տարիքին, լվացարանը՝ նույնպես: Երեխաները շատ են սիրում ջրի հետ խաղալ. սովորում ենք ինքնուրույն օգտվել ծորակից՝ ջուր ենք խմում, սիրում ենք զբաղվել այն ամենով, ինչը կապված է ջրի հետ՝ ծաղիկներն ենք  ջրում, լվացվում, երբեմն էլ ոտքից գլուխ թրջվում: Շատ լավ է. ջուրը ուրախություն ու թարմություն է բերում, բայց և հետևողականորեն փոխում ենք շորերը, փռում, չորացնում՝ դարձյալ խաղի վերածելով ամեն բան: Այսպես  ծնվեցին մեր «Մեծ լվացք» ու «Խաղ ամրակներով» խաղերը: Մի անգամ երեխաները վերցրին թասերը, մեջը ջուր լցրեցին, սկսեցին լվանալ իրենց գուլպաները: Արմենն ասաց.

-Վա՜յ, գուլպաս թաց է, ինչպե՞ս հագնեմ:

-Փռենք, որ չորանա,-բացականչեց Գրիգորը:

-Եկեք պարան կապենք,-առաջարկեց Արեգը:

Որոշում ենք, թե որտեղ պետք է պարանը կապենք: Չափում ենք թիզերով, քայլերով…
Գայանեն ասաց.

-Եթե պարանը մեծ ծառից կապենք, բարձր կլինի, փոքր ծառից կապենք, որ մեր լվացքը փռենք:

Երեխաներն ուրախ-ուրախ սկսեցին փռել իրենց գուլպաները, ամրակներ չկային, գուլպաներն ընկնում էին: Երեխաները հա’մ լվանում էին, հա’մ փռում: Զվարճալի էր…

Հաջորդ օրը ծնողները երեխաների հետ ուղարկեցին գունավոր, փայտե ամրակներ: Ծնողների զարմանքն ու հետաքրքրությունն այնքան մեծ էր, որ արձագանքում էին.

-Ձեր նախագծերը մեզ զարմացնում են, այնքան ստեղծագործական են, ապշելու է: Ամեն օր լվացք եմ փռում, երբեք չեմ պատկերացրել ամրակները տալ, որ երեխաներս խաղան: Հիմա եմ հասկանում, որ ամրակի միջոցով կարող էի զարգացնել երեխաներիս թե’ տրամաբանությունը, թե’ մոտորիկան, թե’ գույնի զգացողությունը, թե’ հաշվելու կարողությունը…

Երբ խմբում շատ ամրակներ  ենք ունենում, երեխաներն այն որպես լեգո են օգտագործում: Գրիգորը ճանապարհ կառուցեց, Լիկան էլ մատներին ամրացրեց և սկսեց անգլերեն Mummy  Finger -ը երգել: Շատերը ամրակները չէին կարողանում բացել, հակառակ ուղղությամբ էին փորձում լվացք փռել:

2-4 տարեկանների համար ամրակներով խաղերն այնքան հաջողված ու սիրելի խաղեր դարձան, որ Բյուրականի մեկօրյա վերապատրաստման ժամանակ նույնպես խաղացինք «Մեծ լվացք» և «Բռնոցի» խաղերը:

Աղբյուրը՝ Դպիր ամսագիր

Հեղինակ:

Մարիա Մոնտեսորիի տասնինը պատվիրանները ծնողներին

Կարծիք կա, որ 20-րդ  դարի 4 մանկավարժները՝  ամերիկացի Ջ. Դյուին, գերմանացի Գ. Կերշենշտեյները, իտալուհի Մ. Մոնտեսորին և խորհրդային  մանկավարժ Ա. Մակարենկոն  դաստիարակության մեջ հեղափոխություն իրականացրին:

Մարիա Մոնտեսորին ձևակերպել է կարճ պատվիրան-հիշեցումներ ծնողների համար: Դրանք պարզ բաներ են, բայց եթե խորանանք դրանցից յուրաքանչյուրի մեջ, կպարզվի՝ բազմահատոր իմաստություն է՝ ամփոփված մի քանի բառի մեջ: Խորհուրդ է տրվում տարին գոնե մեկ անգամ վերընթերցել այս ցուցակը։ Այդ դեպքում երեխաների հետ փոխհարաբերությունները կարող են որակապես այլ մակարդակի հասնել, իսկ երեխան ավելի զարգացած ու ներդաշնակ անձնավորություն կդառնա։

  1. Երեխային ուսուցանում է իրեն շրջապատող միջավայրը:
  2. Եթե երեխային հաճախ քննադատում են, նա  սովորում է դատապարտել:
  3. Եթե երեխային հաճախ են գովում, նա սովորում է գնահատել:
  4. Եթե երեխային վերաբերվում են թշնամաբար, նա սովորում է կռվել:
  5. Եթե երեխայի հետ ազնիվ են, նա սովորում է արդար լինել:
  6. Եթե երեխային հաճախ են ծաղրում, նա վախկոտ լինել է սովորում:
  7. Եթե երեխան ապրում է ապահովության զգացումով, նա սովորում է հավատալ:
  8. Եթե երեխային հաճախ են պախարակում, նա սովորում է մեղավոր զգալ:
  9. Եթե երեխային հաճախ են հավանություն տալիս, նա սովորում է ինքն իրեն լավ վերաբերվել:
  10. Եթե երեխայի նկատմամբ հաճախ են հանդուրժող լինում, նա սովորում է համբերատար լինել:
  11. Եթե երեխային հաճախ են ուրախացնում, նա ինքնավստահություն է ձեռք բերում:
  12. Եթե երեխան ապրում է համերաշխ մթնոլորտում և իրեն պիտանի է զգում, նա սովորում է սեր գտնել այս աշխարհում:
  13. Երեխայի մասին վատ մի խոսեք նրա ներկայությամբ կամ առանց նրա:
  14. Կենտրոնացեք երեխայի մեջ լավի զարգացմանն այնքան, որ վատի համար տեղ չմնա:
  15. Միշտ լսեք և պատասխանեք Ձեզ դիմող երեխային:
  16. Հարգեք երեխային, որ սխալ է գործել և կարող է հիմա կամ քիչ անց ուղղել դա:
  17. Պատրաստ եղեք օգնելու այն երեխային, ով փնտրում է, և աննկատ մնացեք այն երեխայի համար, որ արդեն գտել է:
  18. Օգնեք երեխային յուրացնելու չյուրացրածը: Արեք դա՝ շրջապատը լցնելով հոգածությամբ, զսպվածությամբ, խաղաղությամբ և սիրով:
  19. Աղբյուրը՝ Դպիր ամսագիր

    Հեղինակ:

Մոտակա զարգացման տիրույթ

img_7002Խաղը երեխայի զարգացման աղբյուր է։Այն ստեղծու մ է մոտակա զարգացման տիրույթները։                                  Լ․Ս․Վիգոտսկի

Խաղը սոցիալական հարաբերությունների փոքրիկ մոդել է։ Խաղը ֆիզիկական և մտավոր զարգացման, ինչպես նաև լիցքաթափման աղբյուր է։ Խաղի միջոցով երեխայի մեջ զարգանում է խմբային համագործակցությունը, հմտությունները, ինքնակազմակերպումը, կազմակերպչական ջիղը, մրցելու՝ հաղթանակի դժվարությունները հաղթահարելու բերկրանքը, ինչպես նաև պարտվելու ադեկվատ ընկալումը։ Եթե խաղը նախաձեռնել են երեխաները սկզբից մինչև վերջ ու մեծահասակների միջամտություն չի եղել, այդ խաղը երեխայի մոտակա զարգացման տիրույթում է գտնվում։ Եթե խաղերը տեղի են ունենում մեծահասակների միջամտությամբ և օգնությամբ ու որոշակի ժամանակ է անհրաժեշտ որպեսզի երեխաները խաղան ինքնուրույն, այդ արդեն հեռակա զարգացման տիրույթում է գտնվում։ Եթե երեխան փոքր տարիքում խաղեր չի խաղում, նրա մոտ տուժում է սոցիալականությունը (սոցիալիզացիա)։ Այսինքն երեխաները կոլոկտիվ խաղերը պետք է սկսեն խաղալ 2-3 տարեկանից։